Współczesna praca jest bardzo skuteczna w produkowaniu aktywności. Znacznie gorzej radzi sobie z ochroną uwagi.
Można spędzić cały dzień przy komputerze i mieć pod jego koniec wrażenie, że właściwie nie udało się zrobić niczego wymagającego dłuższego skupienia. Nie dlatego, że brakowało motywacji. Przeciwnie. Przez osiem godzin odpowiadaliśmy na wiadomości, odbieraliśmy telefony, uczestniczyliśmy w spotkaniach i rozwiązywaliśmy kolejne drobne problemy.
Współczesna praca jest bardzo skuteczna w produkowaniu aktywności. Znacznie gorzej radzi sobie z ochroną uwagi.
Komunikatory, mail, telefon, powiadomienia z systemów projektowych i pytania od współpracowników mają oczywistą wartość. Pozwalają szybko się komunikować i reagować. Każde z tych narzędzi może jednak również przerwać pracę, która wymagała utrzymania w głowie szerszego kontekstu.
I właśnie tutaj pojawia się koszt, którego nie widać w kalendarzu.
Badania nad przerwaniem wykonywanego zadania od lat opisują zjawisko określane jako resumption cost. Po zakończeniu przerwania nie kontynuujemy automatycznie dokładnie od tego samego miejsca. Trzeba na nowo uruchomić mentalną reprezentację zadania i przypomnieć sobie, co robiliśmy oraz jaki był kolejny krok.
Przegląd badań nad przerywaniem zadań pokazuje, że efekt zależy między innymi od rodzaju zadania, momentu przerwania, długości przerwy i tego, czego dotyczy czynność, która oderwała nas od pracy.
W badaniach pracowników biurowych przerwania są opisywane również jako dodatkowe obciążenie poznawcze. Nawet decyzja, że zignorujemy pojawiający się bodziec, wymaga jego zauważenia i krótkiej oceny.
To dobrze pasuje do codziennego doświadczenia. Nie każda wiadomość na Teamsach zabiera nam dziesięć minut. Czasami zabiera dziesięć sekund. Ale tych dziesięć sekund pojawia się w samym środku procesu myślenia, który budowaliśmy przez ostatni kwadrans.
Lubimy mówić o wielozadaniowości, ale duża część tego, co nazywamy multitaskingiem w pracy, przypomina raczej serię szybkich przełączeń pomiędzy różnymi zadaniami.
Rozmowa na komunikatorze, dokument, mail, arkusz, telefon i znowu dokument. Każdy z tych elementów wymaga trochę innego zestawu informacji i innego celu.
W badaniach nad elastycznością poznawczą przełączanie się pomiędzy zadaniami jest traktowane jako normalna i potrzebna umiejętność. Problem zaczyna się wtedy, kiedy środowisko wymusza je nieustannie, także podczas pracy, której jakość zależy od ciągłości myślenia.
Trudno przygotować dobrą strategię, napisać złożony tekst czy przeanalizować problem, kiedy uwaga co kilka minut musi odpowiedzieć na pytanie, czy właśnie pojawiło się coś ważniejszego.
Warto przy tym uważać na proste hasła typu „powiadomienia niszczą mózg”. Badania nad uwagą pokazują znacznie bardziej złożony obraz. Rozproszenie zależy od kontekstu, historii uczenia się, motywacji i znaczenia bodźca.
Telefon z przedszkola może być ważniejszy od prezentacji. Wiadomość od klienta w kryzysowej sytuacji naprawdę może wymagać natychmiastowej reakcji.
Nie chodzi więc o stworzenie sterylnego świata, w którym nikt nigdy nam nie przeszkadza. Znacznie ciekawsze jest pytanie, ile przerwań w naszym dniu rzeczywiście musi wydarzyć się właśnie teraz.
W wielu firmach komunikatory są domyślnie ustawione tak, żeby maksymalnie ułatwiać dostęp do innych ludzi. Widzimy status dostępności, reakcje pojawiają się natychmiast, a zielona kropka sugeruje, że można napisać.
Z perspektywy komunikacji to świetne rozwiązanie. Z perspektywy koncentracji już nie zawsze.
Jeżeli organizacja chce, żeby ludzie wykonywali pracę wymagającą dłuższego skupienia, musi stworzyć przestrzeń, w której brak natychmiastowej odpowiedzi jest społecznie akceptowalny.
To może oznaczać prostsze rozwiązania, niż się wydaje: wyłączenie części powiadomień, bloki spokojnej pracy, jasne zasady dotyczące tego, co rzeczywiście jest pilne, albo zwykłą zgodę na to, że komunikator nie jest linią alarmową.
Zarządzanie czasem od lat jest ogromną kategorią poradnictwa zawodowego. Kalendarze, listy zadań i priorytety rzeczywiście pomagają. Coraz częściej jednak warto zarządzać również tym, co wydarzy się w tym czasie z naszą uwagą.
Godzina wpisana w kalendarzu nie jest godziną koncentracji, jeśli w jej trakcie piętnaście razy przełączamy się na inne sprawy.
Być może więc kolejnym krokiem po planowaniu czasu jest planowanie dostępności.
Nie po to, żeby stawać się niedostępnym dla świata. Po to, żeby przez część dnia móc naprawdę dokończyć jedną myśl.